آوای سرو

اپیزود 10 - کتاب نکسوس

آیا اطلاعات بیشتر، لزوماً به حقیقت و خرد بیشتر منجر می‌شود؟بعد از اختراع ماشین چاپ توسط گوتنبرگ در قرن 15 میلادی اولین کتابی که به تیراژ چندهزار نسخه رسید کتابی از گالیله، کوپرنیک یا بقراط نبود، بلکه کتابی بود بنام "چکش جادوگران"، که به تفصیل به روش شناسایی ، اعتراف‌گیری و اعدام جادوگران می‌پرداخت. همین کتاب منجر به شکنجه و قتل ده‌ها هزار انسان بیگناه در طی چند صد سال در اروپا انجامید.در این اپیزود از مجموعه پادکست‌های کتاب سرو به بررسی نکسوس: تاریخچه مختصری از شبکه‌های اطلاعاتی از عصر حجر تا هوش مصنوعی اثری از یووال نوح هراری می‌پردازیم.
هراری با یک سؤال تکان‌دهنده شروع می‌کند: اگر ما اینقدر باهوش هستیم که گونه خود را «انسان خردمند» نامیده‌ایم، چرا اینقدر خودویرانگر عمل می‌کنیم؟ با وجود اینکه امروز اطلاعات بیشتری نسبت به کتابخانه باستانی اسکندریه در دسترس ماست، به نظر می‌رسد در آستانه یک بحران وجودی ناشی از فروپاشی اکولوژیکی و ظهور هوش مصنوعی هستیم .استدلال اصلی کتاب این است که ما ماهیت واقعی اطلاعات را اشتباه درک کرده‌ایم. برخلاف «دیدگاه ساده‌لوحانه» که معتقد است اطلاعاتِ بیشتر لزوماً به حقیقت و خرد بیشتر منجر می‌شود، منابع نشان می‌دهند که اطلاعات ماده خام حقیقت نیست؛ بلکه چسبی است که شبکه‌های انسانی را به هم متصل نگه می‌دارد. از نظر تاریخی، این چسب اغلب از تخیلیات، فانتزی‌ها و توهمات جمعی ساخته شده است و نه لزوما حقایق محتوم.اما نکته مهم کتاب نکسوس بحث درباره هوش مصنوعی است. برای نخستین بار در تاریخ، ما فناوری‌ای ایجاد کرده‌ایم که صرفاً یک ابزار نیست، بلکه یک عامل (Agent) است. در حالی که دستگاه چاپ فقط می‌توانست با دستور و انتخاب انسان دروغ‌های "چکش جادوگران" را کپی کند، هوش مصنوعی می‌تواند داستان‌های خود را خلق کند، تصمیم بگیرد و حتی با  ما صمیمیت برقرار کند و ذهنمان را دستکاری کند.ما در حال ساخت یک "پرده سیلیکونی" هستیم که می‌تواند بشریت را تقسیم کرده و ما را در دنیایی اسیر کند که توسط الگوریتم‌هایی اداره می‌شود که دیگر قادر به درک یا کنترل آن‌ها نیستیم. چرا مطالعه این کتاب برای یک مهاجر مهم است؟ خواندن کتاب نکسوس برای یک مهاجر از این جهت حیاتی است که نشان می‌دهد چگونه در دنیای مدرن، هویت و سرنوشت افراد نه بر اساس حقیقت وجودی‌شان، بلکه توسط شبکه‌های اطلاعاتی و اسناد بوروکراتیک رقم می‌خورد. پدربزرگ هراری که به دلیل نقص مدارک ناگهان تابعیت رومانیایی خود را از دست داد و به یک «بیگانه» تبدیل شد، هشدار می‌دهد که بوروکراسی می‌تواند واقعیتی جعلی اما تعیین‌کننده بسازد که زندگی یک انسان را کاملاً دگرگون کند. علاوه بر این، در عصر ظهور "پرده سیلیکونی"، این الگوریتم‌ها و هوش مصنوعی هستند که به عنوان یک عامل (Agent) و نه صرفاً ابزار، با ردیابی داده‌های بیومتریک و برچسب‌زنی‌های درک‌ناپذیر، درباره ویزا، اقامت و دسترسی مهاجران به خدمات تصمیم می‌گیرند. در نهایت، درک منطق این شبکه‌ها برای کسی که در تلاش است در سیستم‌های پیچیده و گاه «نامفهوم» یک کشور جدید راه خود را بیابد، ابزاری ضروری برای بقا در دنیایی است که قدرت در آن در دست کنترل‌کنندگان جریان اطلاعات قرار دارد.
با ما همراه باشید تا این تاریخچه مختصر را از داستان‌های عصر حجر تا عصر هوش مصنوعی بررسی کنیم و ببینیم آیا هنوز قدرت انتخاب آینده خود را داریم یا خیر.

اپیزود 9 - کتاب ایکیگای: اسرار زندگی طولانی و شاد ژاپنی ها

کتاب ایکیگای: راز ژاپنی‌ها برای زندگی طولانی و شاد نوشته هکتور گارسیا و فرانسسک میرالس با الهام از زندگی مردم روستای اوگیمی در اوکیناوای ژاپن ــ یکی از «مناطق آبی» جهان با بیشترین افراد صدساله ــ به دنبال کشف راز طول عمر و رضایت عمیق آن‌هاست. نویسندگان نشان می‌دهند که فراتر از تغذیه و آب‌وهوا، آنچه به زندگی این افراد معنا می‌دهد مفهومی به نام «ایکیگای» است؛ واژه‌ای به معنای «دلیلی برای بودن» یا انگیزه‌ای که هر صبح انسان را با اشتیاق بیدار می‌کند. در کتاب، ایکیگای نقطه تلاقی چهار عنصر دانسته می‌شود: آنچه دوست داریم، در آن مهارت داریم، جهان به آن نیاز دارد و می‌توانیم از آن درآمد کسب کنیم.
کتاب همچنین بر اهمیت تجربه «غرقگی» (Flow) تأکید می‌کند؛ حالتی از تمرکز عمیق و لذت که در آن فرد گذر زمان را فراموش می‌کند و یکی از مسیرهای کشف ایکیگای به شمار می‌آید. در پایان، نویسندگان ده اصل ساده برای زندگی بهتر پیشنهاد می‌کنند، از جمله فعال ماندن، آرام زندگی کردن، اعتدال در خوردن، حفظ دوستی‌ها، ارتباط با طبیعت، شکرگزاری و زندگی در لحظه حال. پیام اصلی کتاب این است که زندگی مسئله‌ای برای حل کردن نیست، بلکه سفری است که با معنا، ارتباط و اشتیاق شکل می‌گیرد.

اپیزود 8 - کتاب پادشکننده

مفهوم «پادشکننده» که توسط نسیم نیکولاس طالب مطرح شده، به سیستم‌ها و پدیده‌هایی اشاره دارد که نه‌تنها در برابر شوک و بی‌نظمی دوام می‌آورند، بلکه از آن‌ها سود می‌برند و قوی‌تر می‌شوند. این مفهوم فراتر از تاب‌آوری است؛ زیرا سیستم مستحکم فقط مقاومت می‌کند، اما سیستم پادشکننده برای رشد به استرس و اختلال نیاز دارد. طالب این تفاوت را با سه‌گانه‌ای اسطوره‌ای توضیح می‌دهد: داموکلس (شکننده)، ققنوس (مستحکم) و هیدرا (پادشکننده).
کتاب پادشکننده: چیزهایی که از نظم‌ناپذیری سود می‌برند که در سال ۲۰۱۲ منتشر شد، چهارمین جلد از مجموعه «اینسرتو» است. این اثر با رویکردی میان‌رشته‌ای نشان می‌دهد تلاش جهان مدرن برای حذف عدم‌قطعیت، خود موجب افزایش شکنندگی می‌شود. طالب راهبردهایی مانند «استراتژی دمبل» و «راه سلب» را برای مواجهه با پدیده‌های غیرقابل پیش‌بینی، از جمله «قوی سیاه»، پیشنهاد می‌کند.
طالب که پیش‌تر معامله‌گر ریسک در وال‌استریت بوده و اکنون استاد مهندسی ریسک در دانشگاه نیویورک است، به دلیل نقدهای صریحش به اقتصاددانان و نخبگان دانشگاهی شناخته می‌شود. آثار او بر فهم عدم‌قطعیت، شانس و تصمیم‌گیری در جهانی پیچیده و پیش‌بینی‌ناپذیر تمرکز دارد.

اپیزود 7 - ساخت محصولات مبتنی بر هوش مصنوعی

در دنیای تکنولوژی امروز، تقریبا تمام بازیگران کوچک و بزرگ حوزه فناوری اطلاعات، مشغول تولید محصولات مبتنی بر هوش مصنوعی هستند. اما کدامیک می‌تواند بازار را بدست بگیرد و یک محصول موفق باشد؟
حدود ۵۰۰ میلیون سال پیش، سیاره زمین شاهد پدیده‌ای شگفت‌انگیز به نام انفجار کامبرین بود؛ دوره‌ای کوتاه که در آن تنوع حیات به شکلی ناگهانی و عظیم گسترش یافت اما همه موجودات دوام نیاوردند و برخی منقرض شده و از چرخه حیات باز ایستادند. امروز ما در دنیای دیجیتال هم دقیقاً در میان یک انفجار کامبرین تکنولوژیک هستیم. از سال ۲۰۲۳ و با ظهور مدل‌هایی مانند ChatGPT، جهان شاهد جهشی بی‌سابقه در مدل‌های هوش مصنوعی مولد بوده است؛ در این دنیای پر هیاهو که هر روز یک مدل و محصول جدید متولد می‌شود، یک سوال اساسی وجود دارد: چگونه می‌توان این تکنولوژی‌های پیچیده را به محصولاتی تبدیل کرد که واقعاً زندگی انسان‌ها را تغییر دهند؟ و در درازمدت در بازار بمانند؟ و نه اینکه بعد از مدتی کاملا به ورطه فراموشی سپرده شوند.
این قسمت از پادکست آوای سرو با بررسی کتاب ساخت محصولات مبتنی بر هوش مصنوعی
 (Building AI-Powered Products) ، نوشته ماریلی نیکا سعی در پاسخ به این پرسش دارد.
نویسنده این کتاب که سالها در سیلیکون ولی، شرکتهایی مثل گوگل و متا یا همون فیس‌بوک کار کرده، یک نکته اساسی داره، اینکه هوش مصنوعی خودِ محصول نیست؛ بلکه تجربه کاربری، محصول اصلی است. او میگه مدیر محصول هوش مصنوعی وظیفه اصلیش اینه که بفهمه نفاط درد مشتری چیه (همون Pain Pointها) و ببینه چطوری میشه با هوش مصنوعی محصولی تولید کرد که این درد و شکاف رو برطرف کنه.  بطور خلاصه کتاب به ما میگه که چگونه در این انفجار تکنولوژیک، نه تنها زنده بمانید، بلکه محصولات نوآورانه‌ای خلق کنید که برای کاربران دلپذیر و برای کسب‌وکارها سودآور باشند.

اپیزود 6 - کتاب عادت های اتمی

تیم دوچرخه‌سواری بریتانیا برای مدت ۱۱۰ سال آن‌قدر معمولی و ضعیف بود که مایه تمسخر همه شده بود. از سال ۱۹۰۸، آن‌ها در تمام مسابقات فقط و فقط یک مدال طلا کسب کرده بودند. وضعیت آن‌ها به قدری بد بود که تولیدکنندگان معروف دوچرخه در اروپا، حتی حاضر نبودند به آن‌ها دوچرخه بفروشد؛ چون می‌ترسیدند استفاده این تیم از محصولات‌شان، به اعتبار برند آن‌ها لطمه بزند!
اما ناگهان، همه‌چیز تغییر کرد. در سال ۲۰۰۳، آن‌ها یک مربی استخدام کردند که نه بودجه‌ی میلیارد پوندی داشت  و نه داروی جادویی داشت. در عوض، او خود را متعهد به استراتژی عجیبی کرد که آن را «مجموع پیشرفت‌های کوچک» نامید. او شروع کرد به جستجوی بهبودهای ۱ درصدی در جاهایی که هیچ‌کس فکرش را هم نمی‌کرد. او زین‌های دوچرخه را برای راحتی بیشتر دوباره طراحی کرد. برای دوچرخه‌سواران لباس گرم‌کننده برقی تهیه کرد تا دمای عضلات‌شان حفظ شود. او حتی یک پزشک را استخدام کرد تا به ورزشکاران یاد بدهد چطور دست‌هایشان را به بهترین شکل بشویند تا از سرماخوردگی جلوگیری کنند.
نتیجه چه شد؟ تنها پنج سال بعد، در المپیک پکن، این تیمِ «بازنده»، ۶۰ درصد از کل مدال‌های طلای موجود را درو کرد! چهار سال بعد از آن، آن‌ها ۹ رکورد المپیک و ۷ رکورد جهانی را جابه‌جا کردند.
در این اپیزود از مجموعه پادکستهای آوای سرو، کتاب Atomic Habits نوشته جیمز کلیر را معرفی می کنیم. وی معتقد است که تغییرات بزرگ، نتیجه‌ی یک اتفاق ناگهانی نیستند، بلکه حاصل تکرارِ عادت‌های کوچکی هستند که او آن‌ها را «اتمی» می‌نامد.

اپیزود 5- جوامع ماقبل صنعتی

برای ما ایرانیان همواره این پرسش وجود داشته که جوامع غربی چطور توانستند پیش‌روی صنعتی شدن باشند. چه عوامل و شرایطی برای آنان اتفاق افتاد که سایر جوامع از آن بی‌بهره ماندند.
کتاب جامعه‌های پیشاصنعتی اثر پاتریشیا کرون نشون می‌ده که پیش از انقلاب صنعتی، تمام تمدن‌ها از شرق و غرب، علیرغم تفاوت‌های فرهنگی، درگیر یک الگوی مشترک شامل فقر فراگیر، اقتصادهای محلی کوچیک و دولت‌های شکننده بودند. 
مطالعه این اثر به دلیل تخصص عمیق کرون در تاریخ اسلام و خاورمیانه اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چرا که او چارچوبی علمی ارائه می‌دهد تا بفهمیم چرا جوامع ما در یک وضعیت سنتی پایدار ماندند، در حالی که اروپا به شکلی استثنایی و اتفاقی از این الگو خارج شد و به مدرنیته رسید. این کتاب به ما کمک می‌کند تا به جای روایت‌های نوستالژیک، ریشه‌های ساختاری قدرت و چالش‌های تاریخی خودمون را با نگاهی واقع‌بینانه و عمیق درک کنیم.
در یکی از نشست‌های آنلاین گفتگو با کتاب، زهیر میرکریمی معرفی مفصل‌تری از این کتاب و نویسنده اون ارائه داد که در این اپیسود آوای سرو اون رو برای شما آماده کردیم. بریم و با هم این اپیسود از آوای سرو رو بشنویم.

اپیزود 4_ کتاب وقتی از دو حرف می زنم، از چه حرف می زنم

هاروکی مواراکامی، نویسنده و‌ دونده ماراتن ژاپنی روزی جلوی آیینه ایستاد و‌ شروع به شمارش نقص‌های بدنش کرد، وقتی به عدد ۲۲ رسید، متوقف شد و با خودش فکر کرد، اگر این همه ایراد در ظاهر من وجود داره، جنبه‌های درونی و شخصیتی من چه ایراداتی داره؟ موراکامی در کتاب «از دو که حرف می‌زنم، از چه چیز حرف می‌زنم» نشان می‌دهد چطور با همین جسم فیزیکی می‌توان از طریق انضباط و ممارست به قدرت درونی رسید.
«از دو که حرف می‌زنم، از چه چیز حرف می‌زنم» می‌تواند برای مهاجران معنایی فراتر از یک روایت درباره‌ی دویدن داشته باشد؛ این کتاب در لایه‌های عمیق‌تر خود درباره‌ی پایداری، معنا، نظم شخصی و مواجهه‌ی آرام با دشواری‌های زندگی سخن می‌گوید. برای یک مهاجر، استقامت ویژگی‌ای حیاتی است، زیرا مسیر تطبیق با فرهنگ جدید، یادگیری زبان، یافتن شغل و ساختن زندگی تازه، نیازمند صبر و تداوم است. بسیاری از مهاجران با احساس تنهایی و دوری از خانواده و وطن روبه‌رو می‌شوند و موراکامی نشان می‌دهد چگونه دویدن برای او راهی برای آرام‌کردن ذهن و کنار آمدن با فشارهای زندگی بوده است. همچنین، مهاجرت اغلب پرسش‌های هویتی عمیقی را برمی‌انگیزد؛ این کتاب الهام می‌دهد که چگونه می‌توان با تمرکز بر اهداف شخصی و پایبندی به مسیر، هویتی تازه و معنادار ساخت. تأکید موراکامی بر شکل‌دادن به عادت‌های پایدار نیز یادآور این نکته است که موفقیت، چه در نوشتن و چه در زندگی، حاصل تکرارهای کوچک اما مستمر است؛ همان چیزی که مهاجران برای ساختن آینده‌ای تازه به آن نیاز دارند.
در یکی از نشست‌های آنلاین گفتگو با کتاب، غزاله شکرابی معرفی مفصل‌تری از این کتاب و نویسنده اون ارائه داد که در این قسمت آوای سرو اون رو برای شما آماده کردیم. بریم و با هم این اپیسود از آوای سرو رو بشنویم.

اپیزود 3 - کتاب ایران بین دو انقلاب

ایرانِ معاصر، سرزمینی است که از میان شعله‌های دو جنگ جهانی، التهاب دو کودتا و طوفان دو انقلاب عبور کرده است. یرواند آبراهامیان در کتاب برجسته‌ی خود، «ایران بین دو انقلاب»، تنها به بازگویی وقایع اکتفا نمی‌کند؛ او با نگاهی ژرف به لایه‌های سیاسی و جامعه‌شناختی، می‌کوشد تصویری دقیق و مستند از فاصله‌ی میان انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی ترسیم کند. این اثر تحلیلی جامع از پیوند ناگسستنی میان سیاست حاکم و نبضِ جامعه است.
آنچه در این کتاب می‌شنوید
آبراهامیان در این کتاب، تاریخ را از سه منظر بررسی می‌کند:
زمینه‌های اجتماعی انقلاب: بررسی عللی که توده‌های مردم را به سمت تغییر سوق داد.
اقتصاد و مدرنیته: تحلیل روابط اقتصادی و چالش‌های ورود نسخه‌ی ناتمام دموکراسی به ایران.
نقش طبقات و قومیت‌ها: بررسی جایگاه بازار، قشر تحصیل‌کرده و گروه‌های قومی در جنبش‌های مردمی.
چرا این کتاب متفاوت است؟
برخلاف بسیاری از آثار تاریخی که تنها به معرفی چهره‌های سیاسی و نخبگان می‌پردازند، آبراهامیان بر نقش عامه‌ی مردم تمرکز دارد. او به دنبال پاسخ به پرسش‌های کلیدی است:
آیا مردم واقعاً در شکل‌گیری حکومت‌های جدید نقش داشتند؟
آیا رابطه‌ی نارضایتی عمومی و وقوع انقلاب، یک رابطه‌ی مستقیمِ علت و معلولی بوده است؟
او انقلاب را نه یک اتفاق ناگهانی، بلکه یک رفتار اجتماعی می‌داند که ریشه در ضرورت‌های اقتصادی، مذهبی و سیاسی دارد.

اپیزود 2- کتاب تروما کتاب ترومای فرهنگی و هویت اجتماعی

کتاب «تروما یک تئوری اجتماعی» اثر جفری سی. الکساندر، چرخشی بنیادین در درک ما از مفهوم رنج ایجاد می‌کند. در حالی که روان‌شناسی سنتی تروما را واکنشی غریزی و عصبی به حوادث هولناک می‌بیند، الکساندر در این اثر استدلال می‌کند که هیچ حادثه‌ای به‌خودی‌خود «تروماتیک» نیست، مگر آنکه جامعه آن را چنین تعریف کند.
الکساندر مفهوم «ترومای فرهنگی» را معرفی می‌کند؛ وضعیتی که در آن اعضای یک جمع احساس می‌کنند با واقعه‌ای هولناک روبرو شده‌اند که تار و پود هویت آن‌ها را در نوردیده و آینده‌شان را به شکلی تغییرناپذیر دگرگون ساخته است. از نظر او، تروما محصول یک «فرایند اجتماعی» است. این فرایند شامل روایت‌گری، نمادسازی و میانجی‌گری‌های فرهنگی است که در آن «عاملان» (مانند سیاستمداران، هنرمندان و رسانه‌ها) تلاش می‌کنند معنای خاصی به یک درد جمعی ببخشند.
کتاب توضیح می‌دهد که چگونه یک رخداد از طریق «مدعای تروما» به آگاهی جمعی راه می‌یابد. در این مسیر، سوالاتی حیاتی مطرح می‌شود: چه اتفاقی افتاد؟ قربانیان چه کسانی بودند؟ چه کسی مقصر است؟ و این حادثه چه تأثیری بر «ما» دارد؟ الکساندر با بررسی نمونه‌های تاریخی، نشان می‌دهد که چگونه جوامع از تروما برای مرزبندی‌های اخلاقی و تقویت همبستگی استفاده می‌کنند یا چگونه تروما می‌تواند به ابزاری برای طرد و خشونت تبدیل شود.

اپیزود 1 - کتاب مردان معمولی

این کتاب با یک واقعیت ناراحت‌کننده شروع می‌شود: جنایت‌های بزرگ تاریخ همیشه توسط هیولاها انجام نشده‌اند، بلکه اغلب آدم‌های معمولی عامل جنایت بوده‌اند. «انسان‌های معمولی: کالبدشکافی یک جنایت» نوشتهٔ کریستوفر براونینگ، روایت مستند و تکان‌دهنده‌ای است از گردان ۱۰۱ پلیس ذخیره آلمان در جنگ جهانی دوم؛ شهروندانی که نه لزوما ایدئولوگ‌های افراطی بودند و نه آموزش‌دیده برای خشونت، اما قدم‌به‌قدم به عاملان کشتار جمعی یهودیان در لهستان تبدیل شدند. براونینگ با تکیه بر اسناد دادگاهی و شهادت‌ها نشان می‌دهد چگونه فشار جمع، فقدان تفکر انتقادی، اطاعت از قدرت، عادی‌شدن خشونت و ترس از متفاوت بودن می‌تواند مرزهای اخلاقی انسان را جابه‌جا کند. امیدواریم شنیدن این چند دقیقه برای شما مفید و روشنگر باشد.
یادآوری می‌کنیم که این پادکست با کمک هوش مصنوعی تهیه و تولید شده است. به همین دلیل ممکن است در برخی جمله‌ها یا تلفظ بعضی واژه‌ها، خطاهای لفظی یا ناهماهنگی‌هایی بشنوید. کلماتی مانند «گردان»، «بالفطره»، «تفره» و «مهمات» گاهی توسط گویندگان هوش مصنوعی به‌درستی ادا نمی‌شوند. پیشاپیش بابت این کاستی‌ها از شما پوزش می‌خواهیم و از همراهی و درک شما سپاسگزاریم.